fbpx

29 Wrz 2020

Strona bierna w angielskim. Zostaniecie nauczeni.

Strona bierna (passive voice) w języku angielskim jest używana stosunkowo często. Ale kluczem jest właśnie to “stosunkowo” – jak każda konstrukcja odbiegająca od podstaw, ma swoje specyficzne użycia. Jakie? Sprawdźmy!

strona bierna w języku angielskim TalkBack

Budowa strony biernej – podstawy

Zacznijmy od tego, co proste – i wyjątkowo jest to budowa strony biernej! Zanim jednak przejdziemy do sedna, musimy spojrzeć na to, jak zbudowane jest podstawowe zdanie w języku angielskim. Otóż najprostsza reguła budowy zdania to tak zwane SVOsubject-verb-object, czyli podmiot-orzeczenie-dopełnienie. To ostatnie nie zawsze występuje, ale jeśli tak, to stawiamy je po czasowniku:

  • I drove the car → Prowadziłem samochód (I jest podmiotem, drove to orzeczenie w czasie przeszłym, the car to dopełnienie)
  • He likes pandas → On lubi pandy
  • They bought a house → Oni kupili dom

Język polski funkcjonuje tak samo, tylko że dzięki temu, że odmieniamy czasowniki przez osoby, istnieje w nim “podmiot domyślny”, czyli taki, który możemy wywnioskować z czasownika (choć nie zawsze). Jeśli powiemy “kupili dom”, to wiemy, że podmiotem są “oni”, ale nie musimy go już dodawać – jest “w pamięci”. I tym razem fakt, że angielski podmiotu wymaga, ułatwi nam życie.

Jeśli ze zdania chcemy zrobić stronę bierną, przede wszystkim zamieniamy miejscami dotychczasowy podmiot z obecnym dopełnieniem. Tym samym dopełnienie staje się w stronie biernej podmiotem – czyli jakby “wykonawcą” czynności. Ale to nie wszystko.

W stronie biernej musimy dodać czasownik posiłkowy be – stawiamy go za nowym podmiotem w odpowiedniej formie i czasie, po nim zaś dodajemy czasownik (orzeczenie) w III formie, czyli z końcówką –ed lub, jeśli jest nieregularny, z III kolumny tabeli czasowników nieregularnych. Powyższe zdania, choć będą “koślawe” lub nienaturalne, możemy przerobić na stronę bierną w taki sposób:

  • The car was driven by me → Samochód był przeze mnie prowadzony (the car stało się podmiotem, a me – dopełnieniem)
  • Pandas are liked by him → Pandy są przez niego lubiane
  • The house was bought by them → Dom został przez nich kupiony

Strona bierna w czasie ciągłym

Powyższa zasada jest prosta i logiczna. Sprawa nieco się komplikuje, kiedy oryginalne zdanie jest w czasie ciągłym, na przykład w Present Continuous. Skoro w budowie Present Continuous jest już be, a w passive voice musimy dodać be, to co teraz? I co z -ing?

Spokojnie – to nic skomplikowanego. Pamiętajmy, że w czasach continuous to właśnie to ich be przejmuje wszystkie pozostałe funkcje gramatyczne, takie jak tworzenie pytań czy przeczeń. Nie inaczej jest ze stroną bierną – przyczepione do czasu ciągłego be, które wcześniej odmieniliśmy przez osoby, wraca to bezokolicznika i przyjmuje “ciągłość”, czyli -ing. Natomiast be pochodzące od strony biernej bierze na siebie czas z oryginalnego zdania. Brzmi o wiele groźniej, niż powinno, więc popatrzmy na przykłady:

  • I was driving a car → The car was being driven by me
  • They are buying the house → The house is being bought by them

Jak widzicie na tych przykładach:

  1. Odmienione be ze zdań w active voice traci czas, a w zamian dostaje końcówkę -ing.
  2. Bierne be przejmuje czas i odmianę (odmieniamy zgodnie z nowym podmiotem, nie z oryginalnym zdaniem – jak w drugim przykładzie, gdzie podmiotem stał się dom).
  3. Orzeczenie wstawiamy w 3. formie (czyli z –ed, albo w formie z III kolumny czasowników nieregularnych).

Strona bierna w czasach Perfect

I kolejny psikus – co z czasami Perfect? Cóż, sprawa odrobinę nam się tu komplikuje, ale spokojnie, nie aż tak bardzo. Jak wiemy, czasy perfect, takie jak Present Perfect, tworzymy przy pomocy czasownika posiłkowego have i 3. formy czasownika. Żeby od takiego zdania utworzyć stronę bierną, również dodajemy be, ale już nie tak, jak w poprzednich przykładach. Tym razem wskakuje ono między odpowiednio odmienione have a orzeczenie, przyjmując przy tym formę been. No to na przykładach:

  • I have driven the car → The car has been driven by me
  • They had bought the house → The house had been bought by them.

Zasada z pozoru skomplikowana, ale o wiele prostsza, bo jak dodamy been, to pozostaje nam tylko odmienić have i gotowe! Tak jak w czasach ciągłych, pamiętajmy, że have odmieniamy według nowego podmiotu – tym razem widzimy to w pierwszym zdaniu, gdzie podmiotem stał się samochód.

Strona bierna – kiedy używać?

Ważne pytanie, na jakie musimy sobie odpowiedzieć, to kiedy – i po co – używamy strony biernej. Sytuacji jest kilka, jedne bardziej, inne mniej specyficzne.

Po pierwsze, strony biernej możemy użyć wtedy, kiedy nie jest ważny (lub znany) wykonawca danej czynności. W przykładach powyżej wykonawca był nam raczej potrzebny – bez niego zdania te nabierają ogólnikowego charakteru, ale i to może być przydatne, na przykład:

  • Pandas are liked = People like pandas (tym samym mówimy, że pandy ogólnie cieszą się popularnością, ludzie je lubią)
  • The house was bought = Somebody bought the house (dom nie jest już na sprzedaż, bo został zakupiony przez kogoś)

Jak widać, w przypadku pand wyrażamy popularną opinię ogółu ludzi, więc wykonawca nie jest nam potrzebny. W kwestii domu zaś nie jest istotne, kto go kupił, interesuje nas tylko fakt jego sprzedaży. Co ciekawe jednak, niektóre czasowniki w zależności od kontekstu mogą stawać się przymiotnikami:

  • He was scared → Był przestraszony – przymiotnik
  • He was scared by the thunder → Został przestraszony przez piorun – tutaj mamy czasownik, bo piorun “wykonał” akcję przestraszania

Kolejnym dobrym miejscem na zmianę strony czynnej na bierną jest zdanie, w którym chcemy skupić uwagę odbiorcy na samym jego końcu. To właśnie tam umieszczamy często najważniejsze informacje albo puenty – wtedy passive voice pomaga nam, w mowie do spółki z intonacją, położyć nacisk na to, co uważamy za kluczowe, czyli bardzo często na faktycznego wykonawcę czynności, którego wprowadzamy zwykle przez dodanie by:

  • She was killed by her own son! → Została zabita przez swojego własnego syna! (Po polsku równie dobra, o ile nawet nie lepsza, byłaby konstrukcja “Zabił ją jej własny syn!”, ale trzymamy się strony biernej; idea pozostaje ta sama – najważniejsza w danej chwili informacje ląduje na końcu)
  • Penicillin was discovered by Alexander Fleming → Penicylina została odkryta przez Alexandra Fleminga (Najbardziej interesuje nas nazwisko odkrywcy, nie co odkrył)
  • She was hit by a falling acorn → Została uderzona przez spadającego żołędzia (bardziej interesujący jest żołądź – być może nie była nigdzie blisko dębów?)

Czasami strona bierna w angielskim przydaje nam się w dłuższych wypowiedziach i zdaniach. A przydaje się do tego, żeby zachować w całości treści ten sam podmiot. Zdecydowanie płynniej czyta się wypowiedzi, w których nie musimy ciągle “przełączać” się między podmiotami, więc możemy swobodnie mieszać stronę bierną i czynną. Dla porównania dwie krótkie historyjki:

  • I went to a new restaurant and I was greeted by a very nice waiter, so I ordered lunch and I was given free coke with it.
  • I went to a new restaurant and a very nice waiter greeted me, so I ordered lunch and they gave me free coke with it.

Druga wersja – jak najbardziej poprawna – zmusza odbiorcę do przeskakiwania między wykonawcami czynności (ja-kelner-ja-oni). W pierwszej opowiadamy tylko o sobie. Być może różnica nie jest spektakularnie wyraźna w pojedynczym zdaniu, ale wyobraźcie sobie cały akapit napisany tylko w stronie czynnej – na przykład z szesnastoma różnymi podmiotami. Można się pogubić!

Strona bierna – tak czy nie?

Wiadomo jak jest – gdzie ludzi dziesięciu, tam opinii jedenaście. Nie inaczej wygląda to w przypadku strony biernej. Autorytety jakoś nie chcą się zgodzić, czy używanie jej to dobry pomysł, czy kompletna strata czasu. No to jak to w końcu jest?

Zacznijmy od tego, że passive voice (aż w nadmiarze) spotykany jest w pracach naukowych, w których pełni podobną funkcję jak tak zwane “pluralis modestiae”, czyli użycie liczby mnogiej zamiast pojedynczej. Liczba mnoga (“zauważyliśmy, iż”, “przeprowadziliśmy eksperyment”) ma na celu umniejszenie wkładu własnego autora wypowiedzi czy tekstu. Strona bierna robi dokładnie to samo – sugeruje, że wykonawca czynności nie jest istotny. Warto jednak zauważyć, że sporo szanowanych publikacji naukowych wprost wymaga od autorów używania strony czynnej.

Zatem stosować, czy nie? Ogólnie – lepiej unikać gdzie się da. Jeśli to samo zdanie możemy powiedzieć równie dobrze, jeśli nie lepiej, używając active voice, to warto przy nim pozostać. Podsumujmy więc, kiedy strona bierna jest mile widziana:

  • Kiedy wykonawca czynności jest nieznany lub nieważny (ale faktycznie nieważny, nie umniejszony)
  • Kiedy nie chcemy powiedzieć, kto jest wykonawcą czynności
  • Kiedy ważne jest dla nas, żeby podkreślić ostatnie słowo albo frazę w zdaniu
  • Kiedy chcemy skupić się na odbiorcy, a nie wykonawcy czynności

I została nam jedna, samotna regułka, kiedy passive voice w języku angielskim ma zastosowanie. Brzmi ona: “Kiedy po prostu strona bierna będzie brzmiała lepiej”. Logiczne, prawda?

Ostatecznie, za wszystkim stoi zdrowy rozsądek. W końcu po co tworzyć gramatyczne potworki, skoro można zrobić to samo, tylko prościej?

Budowa strony biernej – podsumowanie

Powyżej podsumowaliśmy w regułkach, kiedy używamy strony biernej, to na szybko powtórzmy jeszcze jej budowę.

Stronę bierną tworzymy przez przesunięcie dopełnienia na pozycję podmiotu. Następnie stawiamy za nim czasownik be w odpowiednim czasie, po nim 3. formę czasownika. Podmiot z oryginalnego zdania, jeśli jest ważny, dodajemy na końcu.

Czy strona bierna w angielskim jest trudna? Sama w sobie – niespecjalnie. Jej trudność leży w wyczuciu, kiedy ją stosować. W tym najbardziej pomogą nam tak zwane konwersatoria, czyli zajęcia z lektorem (idealnie – native speakerem), podczas których rozmawiamy na luźne tematy, a bardzo mało jest samych zadań “na papierze”. Co najlepsze, takie konwersatoria mogą się odbywać stacjonarnie lub online (np. przez Skype’a, nawet przez telefon), jeden na jeden lub w grupach! I z całą pewnością pomogą w przełamaniu bariery przed spontaniczną rozmową. Same plusy!

To teraz jeszcze zajrzyjcie do naszych ćwiczeń i sprawdźcie, jak dobrze poznaliście stronę bierną.

Strona bierna (passive voice) – ćwiczenia

Pobierz ćwiczenia – strona bierna
Pobierz kartę odpowiedzi – strona bierna

Autor: Leah Morawiec, nauczycielka, doświadczony Native Speaker i właścicielka TalkBack.