!function(f,b,e,v,n,t,s){if(f.fbq)return;n=f.fbq=function(){n.callMethod? n.callMethod.apply(n,arguments):n.queue.push(arguments)};if(!f._fbq)f._fbq=n; n.push=n;n.loaded=!0;n.version='2.0';n.queue=[];t=b.createElement(e);t.async=!0; t.src=v;s=b.getElementsByTagName(e)[0];s.parentNode.insertBefore(t,s)}(window, document,'script','https://connect.facebook.net/en_US/fbevents.js'); fbq('init', '417725715092345', {}, { "agent": "wordpress-5.7-3.0.5" fbq('track', 'PageView', []); (function(w,d,s,l,i){w[l]=w[l]||[];w[l].push({'gtm.start': new Date().getTime(),event:'gtm.js'});var f=d.getElementsByTagName(s)[0], j=d.createElement(s),dl=l!='dataLayer'?'&l='+l:'';j.async=true;j.src= 'https://www.googletagmanager.com/gtm.js?id='+i+dl;f.parentNode.insertBefore(j,f); })(window,document,'script','dataLayer','GTM-WVPBPZ4');

18 sierpień 2021

Idiomy w angielskim – dlaczego warto je znać i jak się ich uczyć?

Język to żywy twór, który bez przerwy ewoluuje, cały czas się zmienia. O jednych słowach powoli zapominamy, a inne stają się elementem codzienności. W każdym języku są pewne zwroty, których nie da się jednoznacznie przetłumaczyć, wyjaśnić, które świadczą o tożsamości danego języka. Takie nieprzetłumaczalne, charakterystyczne dla konkretnego języka zwroty to idiomy. W języku angielskim występuje ich bardzo wiele, warto poznać przynajmniej część z nich. 

idiomy angielski

Co to jest idiom?


Idiom z łaciny oznacza „osobliwość językową” i ta definicja doskonale odpowiada rzeczywistości. Idiomy to na przykład związki frazeologiczne, które typowe są dla danego języka i nie tłumaczy się ich dosłownie. W języku polskim ‘flaki z olejem’ oznaczają, że coś jest nudne. W języku angielskim piece of cake, czyli dosłownie kawałek ciasta oznacza, że coś jest bardzo łatwe, bezproblemowe. Trudno tu szukać sensu, ale fraza ta stała się klasycznym przykładem idiomu, który wszedł do języka i zakorzenił się w nim bardzo dobrze. 

Idiomy mają pewne cechy. Pierwszą z nich jest to, że nie są one stałe, ulegają modyfikacjom i ewolucji języka. Drugą cechą jest to, że wyrazy, składające się na dany idiom, razem nie mają zupełnie sensu. Ich sens jest metaforyczny, umowny. Nie można ich tłumaczyć dosłownie, bo ich sens dosłowny i metaforyczny najpewniej będą się diametralnie różnić.

Przykłady polskich idiomów


Polskie idiomy są bardzo kwieciste, obrazujące i metaforyczne. Często nawet nie jesteśmy świadomi tego, że popularne powiedzonko, które na stałe towarzyszy nam w mowie, jest właśnie idiomem. Popularne polskie idiomy to:

Jedzie mi tu pociąg? Jedzie mi tu czołg?Wyrażenie niedowierzania
Jasne jak słońceCoś oczywistego, prostego
Bułka z masłemCoś łatwego
Być nie w sosieMieć zły humor
Co ma piernik do wiatraka?Zdziwienie, gdy różne sprawy są ze sobą łączone
Raz na ruski rokOd czasu do czasu
Gwóźdź do trumnyDecyzja przesądzająca o niepowodzeniu, klęsce
Nie dziel skóry na niedźwiedziuZa bardzo ekscytować się rzeczami, które nie miały
miejsca lub mogą wcale się nie wydarzyć
Czuć miętę do kogośCzuć sympatię, podkochiwać się w kimś
Nie wywołuj wilka z lasuPrzestroga, by nie mówić o czymś, czego się obawiamy,
by nie tego sprowokować

Czy można poznać wszystkie idiomy języka angielskiego?


Odpowiedź jest prosta ‒ nie. Wcześniej wspomnieliśmy, że język, a co za tym idzie i idiomy, podlega ciągłej ewolucji. Idiomy z czasów Szekspira i idiomy z czasów SMS‑ów, social mediów i nowoczesnej technologii bardzo się różnią. Ciągle powstają nowe i zwłaszcza młode pokolenia wpływają na zmiany językowe, komunikując się między sobą. Liczba idiomów przyprawia o zawrót głowy. Czy jest sens poznawać je wszystkie i uczyć się ich? Wiele zależy od naszych możliwości i potrzeb. Jedno jest pewne: warto zapamiętać te najbardziej znane, ale jeszcze lepsze i istotniejsze jest to, by ich używać. 

Jak uczyć się idiomów w języku angielskim?


Świetnym sposobem uczenia się angielskich idiomów jest osłuchiwanie się z nimi za sprawą angielskich piosenek, seriali czy filmów. Posługując się natywnym językiem, dużo łatwiej możemy zaobserwować naturalność, z jaką można wprowadzać idiomy do codziennych rozmów i robić to tak, by były one zrozumiałe. Idiomy są elementami języka, a ich użycie wskazuje, że rozmówca opanował coś więcej, niż I am. Bardzo często, zwłaszcza w komediowych serialach czy filmach, w których bohaterowie posługują się potocznym angielskim, pojawiają się idiomy. Animacje Disney’a są nimi wręcz przepełnione! 

Na przykład w niezwykle popularnym filmie „Frozen” jest scena, w której bałwan Olaf traci głowę ‒ ang. losing his head i faktycznie się to dzieje. Olaf głowę znajduje, ale w tym kontekście losing head oznacza stracić kontrolę. Słownik Cambridge Advanced Learner’s Dictionary dosłownie tłumaczy to jako: to lose control and not act in a calm way. W filmie „Piotruś Pan” z 1953 roku, Kapitan Hak w jednej ze scen ma na swoim haku pierścień z ogromnym rubinem. Padają słowa: off the hook, co oznacza wybrnięcie z problemowej sytuacji lub zwolnienie z podejrzeń.

Idiomy są bardzo mocno związane z kulturą, często zamieniając się rolami ze slangiem. Idiom popcorn movie oznacza film stworzony pod rozrywkę, zatem typowymi popcornowymi dziełami są filmy superbohaterskie, ew. z dinozaurami. Bywa jednak i tak, że jeden idiom może mieć różne znaczenia. Idiom make a clown of yourself oznacza, że ktoś robi coś, by roześmiać, poprawić humor innym, ale może też oznaczać, że ktoś się wydurnia, robi z siebie głupca. Wiele zależy od kontekstu. Gdy po ciężkim dniu chcesz rozśmieszyć ukochaną osobę, robisz z siebie klauna. Gdy popełniasz nietakt, zostajesz źle zrozumiany, ośmieszasz się, także robisz z siebie klauna.

Najpopularniejsze idiomy angielskie


Idiomy, które warto znać (z próbą przetłumaczenia ich na język polski od razu z odpowiednim kontekstem) to:

Hang in thereTrzymaj się
Speak to the devilPolski odpowiednik to: o wilku mowa, czyli osoba, o której była mowa, właśnie pojawia się
No pain, no gainPolski odpowiednik to: bez pracy nie ma kołaczy, czyli należy pracować wytrwale, by osiągnąć efekt
Better late than neverLepiej późno niż wcale
Once in blue moonPolski odpowiednik to: raz na ruski rok, czyli niezbyt często, bardzo rzadko
Bite the billetPolski odpowiednik to: zagryź zęby
A blue-eyed boyByć ulubieńcem
Miss the boatStrata okazji
A baby in the woodsByć bezradnym
Against all oddsPolski odpowiednik to: na przekór losowi
Safe and soundPolski odpowiednik to: być całym i zdrowym
Call it a dayZakończyć coś
Hit the nail on the headTrafić w sedno
That’s the last strawSkończyła się cierpliwość
To burn the midnight oilUczyć się do późna
Pull yourself togetherPolski odpowiednik to: wziąć się w garść
Hands off! Polski odpowiednik to: łapy precz!
Pins and needlesCzuć mrowienie
Your guess is as good as mineNie mam pojęcia
Under the weatherŹle się czuć
Break a legPowodzenia!
It’s not the rocket scienceTo proste. To żadna filozofia
A backseat driverPasażer bez przerwy pouczający kierowcę
Get out of handBędzie dobrze
Make a long story shortPodsumować coś w kilku słowach
Have a face like thunderWyglądać na złego, być złym
A sitting duckCel bez ochrony, ktoś bez ochrony przed niebezpieczeństwem
When pigs flyNigdy
Have one foot in the gravePolski odpowiednik to: być jedną nogą w grobie
A big noseInteresować się cudzymi sprawami
The early bird gets the wormPolski odpowiednik to: kto rano wstaje, temu Pan Bóg daje
Ignorance is blissCzasem lepiej nie wiedzieć
Get cold feetStracić pewność siebie
Pop the questionOświadczyć się
Learn to walk before you runUczyć się podstaw zanim zacznie się robić rzeczy bardziej zaawansowane
On top of the worldByć wniebowziętym, bardzo szczęśliwym
Hit the roadWyruszyć w podróż
Have butterflies in stomachPolski odpowiednik to: czuć motyle w brzuchu, czyli być podekscytowanym
A hot potatoKłopotliwy problem
Watch your penniesOszczędzać

Tłumaczenie wyraz po wyrazie poszczególnych elementów składowych idiomu, jak prezentują powyższe przykłady, jest bez sensu. Owszem, są idiomy, które polski język nieco zapożyczył, jak chociażby motylki w brzuchu, które dzięki filmom romantycznym są bez wątpienia zrozumiałe dla każdego. W przypadku jeszcze innych idiomów aż chce się je wpleść w słowa popularnej od lat piosenki Hit the road, by następnie dodać: Jack, and don’t you come back no more, no more, no more, no more.

Przykłady śmiesznych angielskich idiomów


To normalne, że używając idiomów, odruchowo próbujemy przetłumaczyć je dosłownie, drapiąc się wówczas po głowie i zastanawiając, co autor miał na myśli. Oto lista zabawnych idiomów, których dosłowne tłumaczenie i znaczenie jest wyjątkowo śmieszne:

Cool as cucumberByć bardzo spokojnym, zwłaszcza w sytuacjach zaskoczenia
Raining cats and dogsPolski odpowiednik to: leje jak z cebra, czyli bardzo mocno pada deszcz.
Pardon my FrenchUżywany, gdy chcemy z góry przeprosić, za wplecenie w zdanie lub wypowiedź słowa obraźliwego, przekleństwa
Hold your horsesPoczekaj, pomyśl, nie podejmuj od razu decyzji
Thick as thievesO bliskich przyjaciołach, którzy dzielą razem sekrety
Drink like a fishPić sporo alkoholu
Out of the blueCoś się wydarzyło, co zaskoczyło innych, nagle i niespodziewanie
Heart in your mouthPolski odpowiednik to: mieć serce w gardle, czyli być bardzo zdenerwowanym, zestresowanym
It’s all Greek to meNie zrozumieć czegoś
Kick the bucketPolski odpowiednik to: kopnąć w kalendarz, czyli umrzeć

Za sprawą popkultury wiele fraz znanych na przykład z filmów przeszło do współczesnego języka w formie idiomów:

Houston, we have a problemMieć z czymś problem ‒ słynny cytat z misji Apollo 13 powtórzony także w filmie „Apollo 13”
I’ll be backPożegnanie wskazujące, że ktoś wróci. Tak, jak wracał Terminator
I love the smell of napalm in the morningCzęsto używany, gdy dzieje się jakaś awantura, zwłaszcza rano
I’ve got a feeling we’re not in Kansas anymoreIdiom ten wypowiadany jest na ogół wtedy, gdy ktoś zabłądzi, a w oryginale pochodzi z „Czarnoksiężnika z Krainy Oz”.
Good night and good luckFraza idealna do podsumowania kłótni lub wymiany argumentów, zwłaszcza gdy się ją wygrywa

Idiomy w angielskim – podsumowanie

Tak, można znać angielski i porozumiewać się bez trudu, jednocześnie nie używając idiomów. Tak, używanie idiomów, gdy rozmówca ich nie rozumie, może skończyć się komicznie. Nauka idiomów nie jest łatwa, bo nie ma tu ścisłej reguły dotyczącej tego, jak te elementy wypowiedzi powstają, które pozostaną w języku, a które znikną. Dobrym pomysłem może być kurs angielksiego online  gdzie możemy idiomów uczyć się z native speakerem lub anglojęzycznym lektorem. W jaki sposób będziemy się uczyć zależy od nas. Niemniej, warto poznać idiomy, bowiem prawidłowe  ich zastosowanie świadczy o wysokiej świadomości językowej. 

Autor: Leah Morawiec, doświadczony Native Speaker, nauczycielka i właścicielka TalkBack.